اگرچه گفته می شود که او نسبت به برادرانش کارکرد مناسبی در اداره امور داشته است اما به برادرانش نیز وفادار یوده و در ضمن از حمایت برادر تنی خویش فهد بن عبدالعزیز نیز برخوردار بوده و این امر به قدرت و نفوذ او به شدت افزوده است.

بعد از مرگ فهد در ۱ آگوست ۲۰۰۵ و اشغال پست پادشاهی توسط عبدالله، او سومین شخصیت قدرتمند عربستان شد اما در بحث جانشینی ملک عبدالله، در رتبه پنجم قرار گرفت ولی نسبت به برادر بیمار و مریضش شاهزاده سلطان – ولیعهد متوفی– نفش فعال تری در رتق و فتق امور پادشاهی عربستان داشت. اگرچه بسیاری از مسئولیت های وزارت کشور را به برادر و معاونش شاهزاده احمد و پسرش – معاون وی در امور امنیتی شاهزاده محمد بن نایف - تفویض کرده است.

سلطان بن عبدالعزیز که از مدت ها از سرطان رنج می برد و نهایتا چند روز پیش از دنیا رفت در اظهاراتی گفته بود که «فقط مرگ می تواند بین او و سمت رسمی اش جدایی بیاندازد» و اینک این حادثه روی داد. پیش از مرگ سلطان ۷ عضو سدیری به شور نشسته و مصلحت را در تعیین نایف به عنوان ولیعهد دوم دیده بوند و حالا که سلطان مرده او نهایتا سکان دار این سمت شد.

نایف در طول این سال‌ها در مقایسه با برادرانش کارکرد بهتری در اداره امور داخلی کشور بخصوص در برخورد و سرکوب القاعده از خود نشان داده بود.

وی در ایجاد توازن در خانواده به ویژه هنگام درگیر‌ی‌ها و اختلافات شدید میان فهد و سلطان بن‌عبدالعزیز و خنثی کردن اقدامات و فعالیت‌های مخفیانه سلطان علیه فهد نقش فعالی ایفا کرد و سکته قلبی فهد در سال ۱۹۹۵ و مرگ وی در سال ۲۰۰۵ تضعیف شدید قدرت نایف در داخل خاندان آل سعود را درپی‌داشت.

نایف در مقایسه با سلطان بن عبد العزیز، و ملک عبدالله نقش فعال‌تری در اداره امور پادشاهی عربستان داشت، با این‌که بسیاری از مسئولیت‌های وزارت کشور را به احمد بن عبدالعزیز، برادر و معاونش و محمد بن نایف پسرش سپرده است.

وی علاوه بر این‌که سمت وزیری کشور عربستان را برعهده داشت، حدود ۲۰ منصب رسمی و افتخاری دیگر به او داده شده بود که مهمترین آنها؛ ریاست افتخاری شورای وزیران، ریاست کمیته عالی حج، ریاست کمیته مبارزه با مواد مخدر، ریاست شورای عالی مقابله با بحران، ریاست شورای عالی امور اسلامی و عضویت در شورای بیعت است.

نایف بن عبدالعزیز بر خلاف دیگر شاهزادگان سعودی از جمله سلطان بن‌عبدالعزیز که ۱۷ همسر داشت، تنها ۳ بار ازدواج کرده، یکی از همسران خود را طلاق داده و دارای ۵ پسر و ۵ دختر است.

تا سال ۲۰۱۱ نایف ۲ بار هدف حملات انتحاری القاعده در عربستان قرار گرفته اما زنده مانده است .

گفته می شود که نایف یک سلفی افراطی و نزدیک به رهبران وهابی است. او همچنین برخلاف برادرش ملک عبدالله که اعلام کرده بود قصد اصلاحاتی در ساختار اجتماعی و سیاسی عربستان دارد چندان تمایلی به این کار ندارد.
از جمله اینکه نایف همچنان مخالف مشارکت زنان در انتخابات و صحنه های سیاسی و اجتماعی است و از این رو فردی کاملا سنتی و مذهبی افراطی محسوب می شود و برخی معتقدند پادشاه شدن او به قدرت طالبان در افغانستان می افزاید.